{"id":27177,"date":"2025-06-03T09:45:14","date_gmt":"2025-06-03T09:45:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27177"},"modified":"2025-10-13T11:28:39","modified_gmt":"2025-10-13T11:28:39","slug":"ynghudd-am-90-mlynedd","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/ynghudd-am-90-mlynedd\/","title":{"rendered":"Ynghudd am 90 mlynedd!"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness<\/p>\n\n\n\n

\u201cY clarin\u00e9t yw\u2019r chwythbren gorau o ddigon\u201d.<\/em> Wel, dyna ddatganiad dadleuol, os bu un erioed! Rydw i\u2019n si\u0175r y byddai\u2019r clarinetydd Peryn Clement-Evans, sylfaenydd Ensemble Cymru, yn cytuno\u2019n llwyr! \ud83d\ude09 Ond prysuraf ddweud nad Peryn na minnau sy\u2019n gyfrifol am y datganiad hwn, ond John Ireland (1879 \u2013 1962), y cyfansoddwr o Loegr. Ac mae ei weithiau\u2019n brawf o\u2019i deimladau yngl\u0177n \u00e2\u2019r mater; cyfansoddodd dri o weithiau cerddoriaeth siambr a oedd yn cynnwys offerynnau chwyth, sef: chwechawd ar gyfer clarin\u00e9t, corn ac offerynnau llinynnol, sonata ar gyfer clarin\u00e9t a phiano, a thrio ar gyfer clarin\u00e9t, soddgrwth a phiano, a gyfansoddwyd yn union cyn dechrau\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
by Herbert Lambert, bromide print, circa 1920<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Mozart, yn y 1780au, oedd y cyfansoddwr enwog cyntaf i gynnwys y clarin\u00e9t modern, newydd mewn cerddoriaeth siambr a oedd, tan hynny, yn drwm dan ddylanwad offerynnau llinynnol. Defnyddiodd y clarin\u00e9t yn ei Bumawd Clarin\u00e9t a\u2019i Drio \u201cKegelstatt\u201d ar gyfer Clarin\u00e9t, Fiola a Phiano, a berfformiwyd gan EC yng nghyngherddau mis Ebrill. Cyfansoddwyd y gweithiau hyn yn arbennig ar gyfer Anton Stadler, sef clarinetydd ac un o gyfeillion Mozart. Ym 1861, cyfansoddodd Louise Farrenc o Ffrainc drio clarin\u00e9t ar gyfer ei chyfaill Adolphe Leroy, a oedd yn glarinetydd (erbyn y cyfnod hwn, roedd y clarin\u00e9t wedi datblygu\u2019n fawr o gymharu \u00e2 dyddiau Mozart). Ddeg mlynedd ar hunain yn ddiweddarach, ym 1891, roedd un o gyfeillion Johannes Brahms yn glarinetydd hefyd! Ei enw oedd Richard M\u00fchlfeld, a chyfansoddodd Brahms bedwar o weithiau siambr sylweddol ar ei gyfer, yn cynnwys pumawd clarin\u00e9t a thrio clarin\u00e9t.<\/p>\n\n\n\n

Pan oedd John Ireland yn ei arddegau, clywodd M\u00fchlfeld yn canu\u2019r clarin\u00e9t mewn perfformiad o bumawd Brahms yn Neuadd St. James, Llundain ym 1898. Roedd yn llawn parch tuag at M\u00fchlfeld a photensial y clarin\u00e9t fel offeryn cerddoriaeth siambr. Rai blynyddoedd yn ddiweddarach, bu trio clarin\u00e9t Brahms yn ysbrydoliaeth i drio Ireland, lle defnyddiwyd yr un cyfuniad o offerynnau, sef: clarin\u00e9t, soddgrwth a phiano (mae cyfuniadau eraill, fel cyfuniad Mozart, hefyd ar gael). Ond pan gyfansoddodd Ireland ei drio, roedd M\u00fchlfeld wedi marw, ac ni wyddom a oedd gan yr hen Ireland druan gyfeillion a oedd hefyd yn glarinetwyr!<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
The opening of Ireland’s Clarinet Trio<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Yn wahanol i Debussy a Vaughan Williams \u2013 sef cyfansoddwyr y bydd Ensemble Cymru yn perfformio\u2019u cerddoriaeth mewn cyngherddau ym mis Mehefin \u2013 ni chafodd John Ireland ei werthfawrogi\u2019n fawr yn ystod ei oes. Perfformiwyd ei drio clarin\u00e9t am y tro cyntaf ym mis Mehefin 1914, ac unwaith eto o bosibl ym mis Mai 1915. Yna, rhoddodd Ireland y gwaith i\u2019r naill ochr, ac er ei fod wedi ailddefnyddio rhannau ohono, arhosodd y trio clarin\u00e9t gwreiddiol ynghudd am bron i 90 mlynedd, heb gael ei berfformio na\u2019i gyhoeddi! Cafodd ei ail-greu\u2019n ofalus gan Stephen Fox, y clarinetydd o Ganada, trwy ddefnyddio casgliad o ddeunyddiau anghyflawn a gedwid yn y Llyfrgell Brydeinig. Perfformiwyd y fersiwn fodern am y tro cyntaf yn 2007. Mae\u2019n waith aeddfed, dramatig a hyfryd, mae\u2019n drawiadol o wreiddiol ac mae\u2019n gwbl nodweddiadol o Ireland. Ac er ei bod yn gwbl glir mai cyfansoddwr o Brydain a gyfansoddodd y gwaith, mae dylanwad Debussy a Ravel i\u2019w weld yn amlwg. Gyda\u2019i nodweddion soniarus Prydeinig a Ffrengig, yn ddi-os fe fyddai\u2019r gwaith hwn wedi cael cryn groeso yn un o wyliau Gregynog rhwng y ddau ryfel, pe bai\u2019r chwiorydd Davies yn gwybod am ei fodolaeth.<\/p>\n\n\n\n

Musicians<\/h2>\n\n\n\n

Christopher Goodman \u2013 clarin\u00e9t
Nia Harries \u2013 soddgrwth
Richard Ormrod\u00a0\u2013 piano<\/p>\n\n\n\n

Programme<\/h2>\n\n\n\n