{"id":27392,"date":"2025-10-13T11:20:56","date_gmt":"2025-10-13T11:20:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27392"},"modified":"2025-10-13T11:20:59","modified_gmt":"2025-10-13T11:20:59","slug":"mae-un-on-hofferynnau-ar-goll","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/mae-un-on-hofferynnau-ar-goll\/","title":{"rendered":"Mae un o\u2019n hofferynnau ar goll!"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness
Curadur y Rhaglen<\/em><\/p>\n\n\n\n




Mae yna dri math gwahanol o driawd offerynnol. Mae modd cael dwy ffidil a fiola, neu ddwy ffidil a soddgrwth, neu ffidil, fiola a soddgrwth. Efallai y byddai sinig yn dweud fod triawd llinynnol yn swnio fel pedwarawd llinynnol gydag un o\u2019i chwaraewyr ar goll. Ac yndi, mae hyn yn digwydd weithiau! Clywais stori am soddgrwth pedwarawd llinynnol yn mynd yn sownd mewn maes awyr, a bu raid i ddwy ffidil a fiola gyflwyno\u2019r cyngerdd. Mae dau brif waith ar gyfer y cyfuniad arbennig hwn, y ddau o Ddwyrain Ewrop: Terzetto<\/em> Dvorak a Serenade<\/em> Kodaly. Os yw\u2019r chwaraewr fiola ar goll, yna mae hynny ar y cyfan yn cyfyngu rhywun i\u2019r 18fed ganrif. Ond os yw\u2019r ffidil ar goll, yna mae\u2019r byd i gyd o\u2019ch blaen, oherwydd mae\u2019r triawd llinynnol safonol – ffidil, fiola a soddgrwth – yn hytrach na bod yn bedwarawd gyda ffidil ar goll, yn ensemble sefydledig gyda hanes cyfoethog ac amrywiaeth o repertoire sydd ar gael o\u2019r 18fed ganrif hyd at y dydd heddiw.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Mervin Jules (1912-1994) Lithograph Trio<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n




Fodd bynnag, mae un wlad sydd prin wedi cyfrannu i\u2019r repertoire triawd. A\u2019r wlad honno yw Prydain! Yn hanesyddol, nid oedd yn ymddangos bod cyfansoddwyr o Brydain yn hoffi triawdau llinynnol! Ceir rhai enghreifftiau gwasgaredig o\u2019r 20fed ganrif, o Ernest Moeran i Lennox Berkeley, ond, ar gyfer y cyngerdd hwn, mae Ensemble Cymru wedi pellhau o repertoire Prydeinig, fel y mae, ac wedi edrych mewn mannau eraill, gan gychwyn \u00e2\u2019r cyfansoddwyr mawr clasurol – Haydn, Mozart, Beethoven (a gyfansoddodd driawdau gwych) – cyn penderfynu yn y diwedd ar Franz Schubert. Nid yw triawd B-fflat 1816 Schubert wedi ei gwblhau – dim ond symudiad cyntaf a geir, ond mae ar raddfa ddigonol i sicrhau y gall serennu ar ben ei hun. Hynny, a\u2019r ffaith ei fod yn waith cwbl athrylithgar – mor hyfryd a difyr ag unrhyw beth a gyfansoddodd Schubert. Os nad yw triawd B-fflat D471 Schubert yn rhoi gw\u00ean ar eich wyneb, wnaiff dim byd!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Jean Francaix<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n




Ac felly, i ble nesaf? Yn gynharach eleni, esboniais mewn blog sut oedd y Ffrancwyr, yn ystod y 1920au a\u2019r 1930au hwyr, wedi dyfeisio\u2019r triawd pibau! Wel, mae\u2019n ymddangos fod gan y Ffrancwyr ffetis am driawdau, oherwydd yn ystod y cyfnod hwn roeddent hwythau hefyd wrthi\u2019n brysur yn cyfansoddi triawdau – ar gyfer ffidil, fiola a soddgrwth. Mae llwythi ohonynt, ac rydym wedi dewis un gan Jean Francaix. Roedd Francaix yn neo-glasurydd ymroddedig. Doedd digyweiredd a \u2018gwamalrwydd\u2019 rhai o\u2019i gydwladwyr ddim at ei ddant ef. Mae ei gerddoriaeth yn nodweddiadol felodaidd, tonyddol, cellweirus, ysgafn a, gyda\u2019i rhodres a\u2019i ffurfiau dawns, yn ei wneud yn olynydd naturiol yr ugeinfed ganrif i Schubert a\u2019i fath. Mae ei arddull i\u2019w weld orau yn ei \u2018Trio \u00e0 cordes\u2019<\/em> o 1933, sydd \u00e2 phedwar symudiad byr: Allegretto, Scherzo, Andante a Rondo.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Georges Enescu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zoltan Kodaly<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n




Yn olaf, mae Ensemble Cymru yn troi tuag at Ddwyrain Ewrop. Wedi\u2019r cyfan, os gall Dwyrain Ewrop ddarparu\u2019r ddau brif waith ar gyfer y \u2018pedwarawd gyda\u2019r soddgrwth ar goll\u2019, yna oni ddylai hyn fod yn ffynhonnell dda i\u2019r triawd llinynnol safonol? Wel, felly mae hi, gan gynnwys sawl un o ddegawd cyntaf yr ugeinfed ganrif. Rydym wedi dewis dau drysor bach persain a byr – yr Aubade<\/em> gan y cyfansoddwr o Romania Georges Enescu, a\u2019r Intermezzo<\/em> gan y cyfansoddwr o Hwngari, Zoltan Kodaly. Gallai gwaith Kodaly, a ymddangosodd ddwy flynedd yn unig ar \u00f4l un Enescu, fod wedi ei gyfansoddi fel darn cydymaith. Ac efallai mai dyna oedd y bwriad.<\/p>\n\n\n\n

Cerddorion<\/h2>\n\n\n\n