{"id":27449,"date":"2025-11-06T14:35:45","date_gmt":"2025-11-06T14:35:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27449"},"modified":"2025-11-06T14:35:46","modified_gmt":"2025-11-06T14:35:46","slug":"cymheiriaid-naturiol-llais-a-feiolin","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/cymheiriaid-naturiol-llais-a-feiolin\/","title":{"rendered":"Cymheiriaid naturiol – llais a feiol\u00edn"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness
Curadur y Rhaglen<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Dywedir yn aml mai’r sielo yw’r offeryn gorau i efelychu’r llais dynol. Ac mai’r piano neu git\u00e2r yw’r offerynnau gorau i gyfeilio i’r llais. Ond pa offeryn sydd orau i gyfathrebu \u00e2’r llais? Yn sicr, yr ateb yw’r feiol\u00edn. Mae gan y ddau ‘offeryn’ – y llais a’r feiol\u00edn – ystod debyg (os mai llais benywaidd ydyw); mae’r ddau’n gallu llithro’n rhydd, yn ystwyth, a hyd yn oed yn hudolus rhwng nodau; gall y ddau oresgyn dynameg gyferbyniol ar draws eu hystod; gall y ddau ysgubo ar draws cymalau, bownsio’n chwareus, ymosod yn wyllt, cysgodi, cyfeilio neu wrthbwyntio ei gilydd yn awchus. Felly, ni ddylai fod yn syndod bod sawl cyfansoddwr wedi cyfansoddi deuawdau ar gyfer y llais a’r feiol\u00edn.<\/p>\n\n\n\n

Efallai mai’r hyn fydd yn synnu rhywun yw bod bron yr holl repertoire clasurol amlwg ar gyfer y llais a’r feiol\u00edn yn dod o’r 1920au! Nid oes dim byd pwysig yn dod o gyfnod cynharach. Pe byddech wedi bod eisiau clywed feiol\u00edn yn cyfeilio i lais cyn hyn, y cyfle gorau fyddai dod o hyd i dafarn glasurol gyda s\u00een gerddoriaeth werin dda. Ac efallai mai dyna’n union wnaeth Vaughan Williams, oherwydd mae’n ymddangos ei fod wedi dechrau arni ychydig yn gynt pan osododd dwy g\u00e2n werin o Loegr ar gyfer llais a feiol\u00edn \u2013 \u201cSearching for Lambs\u201d a \u201cThe Lawyer\u201d, yn 1913. Erbyn hynny, roedd Vaughan Williams wedi ymsefydlu’n ddwfn yn yr adfywiad cerddoriaeth werin, a gan ei fod yn feiolinydd gwych ei hun, roedd yn dangos sut y gallai’r feiol\u00edn fod yn bartner hardd a sensitif i’r llais.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"
Ralph Vaughan Williams c.1920<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Darius Milhaud c.1920<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Mae’n rhaid bod y si wedi mynd ar led wrth i ganeuon i’r llais a’r feiol\u00edn ddod o bob cyfeiriad gan rai fel Gustav Holst, Darius Milhaud, Heitor Villa-Lobos a Rebecca Clarke, am ychydig flynyddoedd, heb s\u00f4n am gyfarwyddwr cerdd Neuadd Gregynog ei hun, Walford Davies, a osododd Shepherd Boy\u2019s Song\u2019 yn 1917, y mae llawysgrif ohoni’n cael ei chadw yn archif y RCM. Ychydig a wyddom am gyfraniad Milhaud o 1923, a osododd 4 cerdd gan y bardd o Rufain aius Valerius Catullus, a gyfieithwyd i’r Ffrangeg. Maedd Milhaud yn feiolinydd arall, ac roedd y darn i’r feiol\u00edn yn dangos gorchestwaith technegol sylweddol, gyda gwasgiadau dwbl (hynny yw, dau linyn neu fwy yn ffurfio cordiau a harmon\u00efau) yn dilyn ei gilydd yn sydyn, ynghyd \u00e2 byseddu a bwa nodi’r cyfansoddwr, bob amser yn ategu at y llais a’i feithrin.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Rebecca Clarke c.1908<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"handbill,<\/a>
handbill, dated in Clarke’s hand<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Roedd Rebecca Clarke yn chwaraewr fiola adnabyddus yn rhyngwladol a ddaeth i amlygrwydd yn ystod y 1020au oherwydd ei chwarae a’i gwaith siambr grymus. Yn ei \u201cThree Old English Songs\u201d (1924) a \u201cThree Irish Country Songs\u201d (1926), mae Clarke yn rhoi’r feiol\u00edn a’r llais ar waith yn gyfartal – yn wir, mae’r feiol\u00edn weithiau yn fwy mynegiannol na’r llais, er nad oes ganddi eiriau! Roedd Clarke a Vaughan Williams yn ffrindiau agos, yn perfformio gyda’i gilydd yn aml ac yn rhannu syniadau, felly mae’n dra thebygol y byddai caneuon Clarke wedi sbarduno Vaughan Williams i ddychwelyd i’r genre llais\/feiol\u00edn. Yn 1927 fe greoedd gylch o 8 c\u00e2n o dan y teitl ‘Along the field’, gan brofi unwaith eto bod y feiol\u00edn a’r llais wirioneddol yn gymheiriaid gwych a naturiol.<\/p>\n\n\n\n

Musicians<\/h2>\n\n\n\n