{"id":27547,"date":"2025-12-05T12:55:11","date_gmt":"2025-12-05T12:55:11","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27547"},"modified":"2025-12-10T13:22:54","modified_gmt":"2025-12-10T13:22:54","slug":"y-ffrancwyr-ar-ffliwt","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/y-ffrancwyr-ar-ffliwt\/","title":{"rendered":"Y Ffrancwyr a’r Ffliwt"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness
Curadur y Rhaglen<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mae’n debyg bod y gair ‘ffliwt<\/em>‘ wedi dechrau fel y ferf Lladin ‘flare<\/em>‘ sy’n golygu ‘chwythu<\/em>‘, cyn cyrraedd yr Hen iaith Proven\u00e7al fel \u2018fla\u00fct<\/em>\u2019 ac yna’r Hen Ffrangeg fel \u2018fle\u00fcte<\/em>\u2019 neu \u2018flahute<\/em>\u2019. Mae sillafiadau Saesneg Cynnar yn cynnwys \u2018floute<\/em>\u2019 a \u2018flowte<\/em>\u2019, ac mae rhagor o sillafiadau i’w cael – yn wir, gallwch ei sillafu unrhyw ffordd y mynnwch, ac mae’n debygol o feddu ar deilyngdod hanesyddol! Heddiw, mae’r Ffrancwyr yn ysgrifennu \u2018fl\u00fbte\u2019, a phan fyddaf yn meddwl am y ffliwt, mae Ffrainc yn croesi fy meddwl, oherwydd dau brif waith. Y cyntaf yw Sicilienne<\/em> gan Gabriel Faur\u00e9 ar gyfer y ffliwt a’r delyn a ysgrifennwyd fel rhan o’i gerddoriaeth llwyfan ar gyfer Pelleas et Melisande<\/em> gan Maurice Maeterlinck.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u2018Pan and Syrinx\u2019 by Francois Boucher, 1759<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yr ail yw Pr\u00e9ludes \u00e0 l\u2019apr\u00e8s midi d\u2019un faune<\/em> gan Claude Debussy. Yn cael ei ystyried yn eang fel dechreuad i gerddoriaeth gyfoes a champwaith argraffiadaeth Ffrengig, fe’i hysbrydolwyd gan gerdd o’r un enw gan St\u00e9phane Mallarm\u00e9, a gafodd ei ysbrydoli ei hun gan y paentiad ‘Pan and Syrinx’ o 1759 gan Francois Boucher. Ac mae’n dechrau gydag unawd ffliwt fythgofiadwy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Mel Bonis, aged 27, painting by Charles-Auguste Corbineau, 1885<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n


Roedd y gyfansoddwraig Ffrengig M\u00e9lanie \u2018Mel\u2019 Bonis yn adnabod Debussy – roedd y ddau’n ddisgyblion piano \u00e2 C\u00e9sar Franck yn y Conservatoire de Paris. Yn dilyn ei hastudiaethau, gorfododd ei rhieni hi i briodi diwydiannwr a oedd 20 mlynedd yn h\u0177n na hi ac a’i hanogodd hi i beidio \u00e2 dilyn ei breuddwyd cerddorol. Ymhen hir a hwyr, bu iddi ailgysylltu \u00e2 chyd-fyfyriwr a oedd yn agos iawn at ei chalon \u2013 Am\u00e9d\u00e9e Hettich. Cawsant berthynas gyfrinachol a arweiniodd at enedigaeth eu plentyn siawns, Madeleine, a dyfodd i fyny heb adnabod ei mam ac a syrthiodd mewn cariad yn ddiweddarach \u00e2 mab Hettich. Am stori a hanner! Byddai mwyafrif cerddoriaeth Bonis yn parhau heb ei chyhoeddi; i unrhyw waith a gafodd ei gyhoeddi mabwysiadodd yr enw niwtral o ran rhywedd \u2013 Mel Bonis \u2013 er mwyn osgoi’r rhagfarn anochel yn erbyn cyfansoddwyr benywaidd.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Lili Boulanger, 1913<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Fel cymaint o gyfansoddwyr Ffrengig, cyfansoddodd Bonis yn helaeth ar gyfer y ffliwt, ac ni allai ei Sonata yn C# minor<\/em>, sy’n cyfleu ei hymdeimlad nodweddiadol o harmoni, rhythm a nodau argraffiadol, swnio’n fwy Ffrengig! Mae’n waith pedwar-symudiad ar raddfa fawr gydag Andante<\/em> ymestynnol, Scherzo<\/em> chwareus, ac Adagio<\/em> llawn rhapsodi a Finale<\/em> sylweddol. Byddai Bonis wedi bod yn gyfarwydd \u00e2’r chwiorydd Boulanger, Nadia a Lili, gan eu bod yn rhannu dylanwad Faur\u00e9 ac yn cylchdroi o fewn yr un cylchoedd cerddorol ym Mharis. Ystyriwyd Lili yn wyrth gerddorol – bu i Faur\u00e9 nodi ei thraw perffaith pan oedd hi’n ddyflwydd oed. Bu farw’n drychinebus o ifanc a chaiff ei gwaith prin ei nodweddu gan harmon\u00efau lliwgar a gweadau tryleu, sydd i’w clywed yn amlwg yn ei darn Nocturne<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
York Bowen in 1935<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dylanwadwyd y genhedlaeth newydd o gyfansoddwyr Saesneg ar droad y ganrif gan argraffiadaeth Ffrengig. Roedd York Bowen yn un o’r rhai hynny, oedd \u00e2’i ddarnau piano cynnar yn amlygu tueddiadau \u2018Ffrainc-garol\u2019 pendant. Roedd yn bianydd a ddaeth yn adnabyddus fel y ‘Rachmaninov Saesneg’, ac, fel sawl cyfansoddwr Saesneg arall, cafodd ei alw i’r rhyfel byd cyntaf cyn ymuno \u00e2’r Academi Gerdd Frenhinol fel Athro Piano lle bu am weddill ei oes. Mae ei Sonata ar gyfer Ffliwt a Phiano<\/em> yn cynnwys tri symudiad: Allegro<\/em> ar raddfa fawr, Andante Piacevole<\/em> – hwiangerdd hyfryd a hudolus, ac Allegro con fuoco<\/em> sy’n bwerus o’r dechrau ac sy’n parhau’n llawn cyffro i’r diwedd un.<\/p>\n\n\n\n

Cerddorion<\/h2>\n\n\n\n