{"id":27597,"date":"2026-03-02T15:43:00","date_gmt":"2026-03-02T15:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27597"},"modified":"2026-03-02T15:46:41","modified_gmt":"2026-03-02T15:46:41","slug":"if-music-be-the-food-of-love-play-on","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/if-music-be-the-food-of-love-play-on\/","title":{"rendered":"If music be the food of love, play on"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness
Curadur y Rhaglen<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201cIf music be the food of love, play on\u201d <\/strong><\/em>(Shakespeare, o Twelfth Night)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mae rhoddion cerddorol, gan gyfansoddwyr i\u2019w hanwyliaid, yn dipyn o beth. Creodd Grieg, Strauss, Mahler a Schumann rai, a rhoddodd Elgar ei \u201cSalut d\u2019Amour\u201d<\/em> (a berfformiwyd y llynedd fel rhan o\u2019r gyfres gerddoriaeth hon) yn anrheg dywedd\u00efo i\u2019w wraig Alice. Ysgrifennodd Brahms ei Zwei Ges\u00e4nge [dwy g\u00e2n] Op 91 i\u2019w gyfeillion, y feiolinydd \/ fiolydd Joseph Joachim a\u2019r mezzo Amalie Schneeweiss; y g\u00e2n gyntaf ar gyfer eu priodas (a\u2019i hadolygu\u2019n ddiweddarach ar gyfer bedydd eu plentyn cyntaf); a\u2019r ail yn llawer hwyrach mewn ymgais i gymodi priodas ugain mlynedd stormus y cwpwl! Ni weithiodd \u2013 bu i Joseph ac Amalie ysgaru\u2019n ddiweddarach!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Joseph and Amalie Joachim, 1873<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ar gyfer eu cyhoeddi ym 1884, newidiodd Brahms eu trefn cronolegol, er mwyn i\u2019r g\u00e2n gyntaf (y \u2018weithred o gymodi\u2019 ddiweddarach) gyda\u2019i llonyddwch ysgafn, yn dod o flaen y g\u00e2n gynharach, a ddisgrifir orau fel c\u00e2n suo ar gyfer y crud. Mae mwynder y fiola, cyfoeth y llais mezzo, ac arlliw tywyll ysgrifennu Brahm\u2019s ar gyfer y piano yn creu byd o sain unigryw a gyffyrddodd gyfansoddwyr diweddarach, yn cynnwys Frank Bridge, a ysgrifennodd ei \u2018Three Songs\u2019 llawn mynegiant ym 1908, a\u2019r cyfansoddwr a\u2019r organydd Saesnig Benjamin Dale, sydd \u00e2 hanes eithaf rhyfeddol!<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Benjamin Dale<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Frank Bridge<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Yn ystod haf 1914, teithiodd Dale i\u2019r Almaen am gyfres opera Wagner, gan gychwyn ym Munich. Pan gyhoeddwyd y rhyfel, cafodd Dale ei ddal, ond bu ei edmygedd o waith Wagner o\u2019i blaid ac ym mis Tachwedd cafodd ei yrru i wersyll caethiwo sifiliaid yn Ruhleben, ger Berlin. Daeth Ruhleben yn ganolfan o weithgarwch diwylliannol, a bu Dale yno am weddill y rhyfel. Yno, ym mis Chwefror 1918, yr ysgrifennodd Dale ei ddwy g\u00e2n o Twelfth Night, o waith Shakespeare – \u201cO Mistress Mine\u201d<\/em> , c\u00e2n pastiche Elisabethaidd osgeiddig; a \u201cCome away, Death\u201d,<\/em> Sarabande dywyll, gyda Dale, yn sicr o ganlyniad i ddylanwad Brahms, yn ychwanegu fiola, oedd eisoes yn un o\u2019i hoff offerynnau.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Scene from Shakespeare’s ‘Twelfth Night’ by Daniel Maclise, 1840<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Y mis canlynol, ym Mawrth 1918, cyfnewidiwyd ef am garcharor arall, ac fe aeth i\u2019r Hague, cyn cael ei ddychwelyd i Loegr ychydig cyn y cadoediad. Yn rhyfeddol, goroesodd y ddwy g\u00e2n Shakespeare ac fe\u2019i cyhoeddwyd gan Novello ym 1919 mewn dau gywair. Nid yw\u2019r fersiynau cywair isel gwreiddiol ar gael ar hyn o bryd, a diolch i lyfrgelloedd archif yr RAM a\u2019r RCM mae cop\u00efau ar gael i Ensemble Cymru ar gyfer y perfformiadau hyn.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Louis Vierne (1870-1937)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Rebecca Clarke c.1908<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Cyfansoddodd y cyfansoddwr a\u2019r organydd Louis Vierne, oedd yn ddall ers ei enedigaeth, ddau ddarn darluniadol ar gyfer y fiola a\u2019r piano pan yn \u0175r ifanc, ond fe\u2019i cofir orau, mae\u2019n debyg, am ddioddef yn o farwolaethau mwyaf trawiadol cerddoriaeth! Ym 1937, roedd yn rhoi ei 1,750fed datganiad ar yr organ i Notre-Dame orlawn ym Mharis pan ddaeth yn anymwybodol, gyda\u2019i droed yn taro\u2019r pedal \u2018E\u2019 isel a barhaodd i atseinio o amgylch y gadeirlan wedi iddo farw. Roedd wastad wedi breuddwydio am farw wrth organ y Notre-Dame, ac felly y bu, gyda\u2019r cyfansoddwr
Maurice Durufl\u00e9, oedd wedi bod yn troi\u2019r tudalennau, yn eistedd wrth ei ochr.<\/p>\n\n\n\n

Cerddorion<\/h2>\n\n\n\n