{"id":27733,"date":"2026-04-29T15:50:28","date_gmt":"2026-04-29T15:50:28","guid":{"rendered":"https:\/\/ensemble.cymru\/?page_id=27733"},"modified":"2026-04-29T15:53:23","modified_gmt":"2026-04-29T15:53:23","slug":"ymateb-ir-her","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ensemble.cymru\/cy\/darganfod-cerddoriaeth-siambr\/ymateb-ir-her\/","title":{"rendered":"Ymateb i’r her"},"content":{"rendered":"\n

gan Jonathan Lyness
Curadur y Rhaglen<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wrth feddwl am ddeuawd ffidil a soddgrwth, y gwaith sy\u2019n dod i fy meddwl yn gyntaf yw\u2019r Double Concerto in A minor o waith Brahms, sef ei waith cerddorfaol olaf, a gyfansoddwyd yn 1887. Er bod gan y ddeuawd ffidil\/soddgrwth ei repertoire ei hun, heb fod angen cerddorfa o gwbl, nid yw\u2019r repertoire mor eang ac y gallai rhywun ei ddisgwyl. Yn y cyfnod clasurol, roedd y cyfuniad deuawd dwy ffidil neu ffidil\/fiola yn cael ei ffafrio\u2019n helaeth. Tybiaf mai\u2019r broblem yw bod y soddgrwth, gan fod ei nodau gymaint yn is na\u2019r ffidil, wedi\u2019i fwriadu ar gyfer r\u00f4l gyfeilio yn unig o bosibl. Er mwyn i\u2019r ddau offeryn gymryd tro yn cyfeilio i\u2019w gilydd, rhaid i\u2019r soddgrwth godi i nodau uwch. Credwch neu beidio, dyma sy\u2019n digwydd ar fwrdd HMS Surprise yn y ffilm boblogaidd 2003, \u2018
Master and Commander\u2019,<\/em> gyda Russell Crowe a Paul Bettany yn serennu, sydd gyda\u2019i gilydd, fel chwaraewr ffidil a chwaraewr soddgrwth, yn \u2018chwarae\u2019 gwaith hyfryd gan Boccherini!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Giuseppe Tartini, c.1740 – Concerto a Violoncello principale obligato<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yn ei waith hyfryd Duo in D major<\/em>, nid yn unig y mae Haydn yn symud y soddgrwth i chwarae nodau\u2019r ffidil – fel y gall y ddau offeryn gyfeilio i\u2019w gilydd – ond mae\u2019n plethu\u2019r ddau hefyd fel eu bod yn chwarae deuawd go iawn. Mae\u2019n enghraifft o ysgrifennu canmoladwy iawn, ac eithaf newydd yn ei gyfnod, er bod Haydn yn gwybod beth oedd yn ei wneud – llwyddodd hefyd i ddefnyddio\u2019r offeryn mewn dau goncerto soddgrwth llwyddiannus iawn. Ond yn ei driawdau piano, cadwodd Haydn at y patrwm arferol. Ni welwyd defnydd o\u2019r soddgrwth yn chwarae nodau\u2019r ffidil eto tan Beethoven a Schubert, mewn triawdau piano a gyfansoddwyd ychydig ddegawdau\u2019n ddiweddarach. Roedd rhai rhannau o\u2019r gweithiau, yn enwedig symudiadau araf Schubert, yn teimlo fel deuawdau ffidil\/soddgrwth a\u2019r piano, gyda\u2019r ffidil a\u2019r soddgwrth yn plethu eu llinellau melodaidd gyda\u2019i gilydd.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Joseph Haydn c.1791<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Chwe deg mlynedd yn ddiweddarach, gwnaeth Brahms yr un peth yn ei Double Concerto, lle mae\u2019r ysgrifennu ar gyfer y soddgwrth yn enwog o uchel, gyda rhai sylwebwyr yn disgrifio\u2019r ddau offeryn fel petaent yn ymddwyn fel un offeryn llinynnau mawr. Efallai i\u2019r gwaith hwn fod yn sbringfwrdd i\u2019r deuawd ffidil\/soddgwrth, gan ei baratoi\u2019n dda ar gyfer yr 20fed ganrif, pan, yn sydyn, ymddangosodd deuawdau ffidil\/soddgrwth llwyddiannus gan gyfansoddwyr di-rif, dros gyfnod cryno o tua 20 mlynedd, gan gynnwys Gli\u00e8re, Ravel, Honegger, Kodaly, Martinu, Villa-Lobos, Imogen Holst, Rebecca Clarke a Frederick Delius, y mae ei waith o 1915 yn goncerto dwbl yn arddull Brahms yn hytrach na deuawd.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Maurice Ravel 1920<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ysgrifennodd Kodaly ei waith Duo for Violin and Cello ef yn 1914, pan oedd y rhyfel ar fin cyrraedd. Mae\u2019r gwaith yn fawr ac yn fentrus, weithiau\u2019n ddirdynnol, weithiau\u2019n optimistaidd, ac yn llawn egni rhythmig ar hyd yr amser. Ar y dechrau, roedd cyfraniad Rebecca Clarke yn 1916 yn ddeuawd fiola\/soddgrwth, ond cafodd ei addasu ganddi ar gyfer y ffidil\/soddgrwth. Roedd y Sonata for Violin and Cello o waith Ravel, a gyfansoddwyd rhwng 1920 ac 1922, yn deyrnged i Debussy, a fu farw ar ddiwedd y rhyfel. Yma, mae Ravel yn dod o hyd i gyfoeth newydd o ran effaith, gyda\u2019r ddau offeryn yn plethu mewn llinellau cyferbwyntiol iawn, gan ymgymryd \u00e2 dewiniaeth dechnegol fel stopiau dwbl, synau harmonig a pizzicato. Weithiau, mae\u2019r ddau offeryn yn ymddangos fel petaent yn cyd-fynd \u00e2\u2019i gilydd; weithiau, maent yn chwarae mewn cyweiriau ar wah\u00e2n! Mae\u2019n ymddangos fod y berthynas hon yn eithaf ansefydlog.<\/p>\n\n\n\n

Cerddorion<\/h2>\n\n\n\n